Sołtys w Polsce nie otrzymuje pensji, lecz dietę ustaloną uchwałą rady gminy. Obecnie wysokość diety wynosi od około 120 zł do 1 450 zł miesięcznie. W małych gminach zazwyczaj jest to 300-600 zł, natomiast w bogatszych gminach podmiejskich i turystycznych sięga nawet 1 450 zł. Dieta do kwoty 3 000 zł miesięcznie jest zwolniona z podatku dochodowego (PIT). Ponadto byłym sołtysom, którzy służyli co najmniej 7 lat i osiągnęli wiek emerytalny, KRUS wypłaci od marca 2026 roku świadczenie w wysokości 373,67 zł miesięcznie. Funkcję sołtysa można łączyć z pracą na etacie.
Czy sołtys w Polsce otrzymuje stałą pensję etatową czy dietę?
Sołtys nie jest pracownikiem gminy zatrudnionym na stałe i nie pobiera pensji. Przysługuje mu jednak dieta, zryczałtowana forma rekompensaty za angażowanie się w obowiązki publiczne.
Wynika to z charakteru tej funkcji: sołtys działa jako organ wykonawczy sołectwa, które stanowi jednostkę pomocniczą gminy, lecz nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Nie ma ogólnopolskich regulacji określających minimalną czy maksymalną wysokość diety, ponieważ kwestię tę reguluje uchwała rady danej gminy. W praktyce oznacza to, że sołtys w Polsce nie otrzymuje wynagrodzenia zgodnego z przepisami prawa pracy, lecz zryczałtowaną rekompensatę za poświęcony czas oraz poniesione koszty związane z pełnioną funkcją. Relacja między sołtysem a gminą nie jest więc stosunkiem zatrudnienia regulowanym Kodeksem pracy.
| Sołtys nie otrzymuje stałej pensji etatowej | Sołtys pobiera dietę ustaloną przez radę gminy, będącą zryczałtowaną rekompensatą za obowiązki publiczne |
| Wysokość diety sołtysa w 2026 roku | Od około 120 zł do 1450 zł miesięcznie, zależnie od gminy i liczby mieszkańców |
| Przykładowe diety w gminach | Gierałtowice: 1486,28 zł (32% podstawy); Jarocin: 600 zł; Szczecinek: 500 zł; Świdnica: 500-650 zł |
| Dieta w najmniejszych gminach | Od kilkudziesięciu do około 400-500 zł miesięcznie; np. Łuków 400 zł plus 138 zł za udział w sesji |
| Dieta w bogatszych gminach podmiejskich i turystycznych | 900 do 1450 zł miesięcznie; np. Liszki 1450 zł dla sołectw powyżej 2000 mieszkańców |
| Prowizja za pobór lokalnych podatków | 2-10% zebranych środków, ustalana przez radę gminy, podlega opodatkowaniu PIT |
| Kto ustala wysokość diety | Rada gminy w drodze uchwały opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Województwa |
| Wskaźniki wpływające na wysokość diety | Liczba mieszkańców, kondycja finansowa gminy, zakres obowiązków sołtysa |
| Podwyżka diety | Możliwość podwyżki o 30% za dostarczenie co najmniej 70% decyzji podatkowych do końca lutego |
| Opodatkowanie diety sołtysa | Dieta zwolniona z podatku PIT do 3000 zł miesięcznie; przekroczenie tej kwoty podlega opodatkowaniu |
| Opodatkowanie prowizji inkasenta | Prowizja opodatkowana od pierwszej złotówki, bez ulg PIT |
| Składki ZUS od diety | Sołtys nie musi opłacać składek ZUS od diety |
| Świadczenie dla byłych sołtysów (od 2026) | Comiesięczne świadczenie 373,67 zł finansowane przez KRUS, spełniając warunki ustawowe |
| Czas bycia sołtysem a staż pracy | Pełnienie funkcji sołtysa nie wlicza się do stażu pracy i okresu składkowego ZUS |
| Łączenie funkcji sołtysa z pracą etatową | Dozwolone; obowiązki realizowane zwykle poza godzinami pracy; od 2026 obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe |
| Główne obowiązki sołtysa | Organizacja zebrań, reprezentacja sołectwa, dostarczanie decyzji podatkowych, zarządzanie mieniem komunalnym, nadzór funduszu sołeckiego |
Ile wynosi średnia dieta sołtysa w 2026 roku?
W 2026 roku wysokość diety sołtysa waha się od około 120 zł do nawet 1 450 zł miesięcznie, co zależy od konkretnej gminy. Nie istnieje jednolita, ogólnopolska stawka określona przez przepisy, każda rada gminy samodzielnie ustala kwotę. Przykładowo, w gminie Gierałtowice dieta sołtysa wynosi 32% podstawy, która w 2026 roku to 4 644,62 zł. To daje miesięczne wynagrodzenie na poziomie 1 486,28 zł. Tymczasem w gminie Jarocin, położonej w województwie wielkopolskim, sołtys dostaje ryczałt w wysokości 600 zł. W Szczecinku na Pomorzu Zachodnim kwota ta wynosi 500 zł, natomiast w Świdnicy na Dolnym Śląsku dietę ustala się w granicach od 500 do 650 zł, uzależniając ją od liczby mieszkańców. Przy tym większość sołtysów pracujących w niewielkich, wiejskich gminach otrzymuje wynagrodzenie nieprzekraczające 700 zł miesięcznie.
Ile zarabia sołtys w najmniejszych gminach?
W najmniejszych sołectwach, gdzie mieszka nie więcej niż 200-230 osób, wysokość diety sołtysa jest zazwyczaj najniższa i wynosi od kilkudziesięciu do około 400-500 zł miesięcznie. Na przykład gmina Łuków w województwie lubelskim ustaliła stałą dietę na poziomie 400 zł, do której dodawany jest przelicznik uzależniony od liczby mieszkańców, w najmniejszych sołectwach to zaledwie 138 zł za udział w sesji.
W takich miejscowościach jak Szczecinek czy Świdnica, sołtys obszaru liczącego do 750 mieszkańców otrzymuje miesięcznie stałe wynagrodzenie w wysokości 500 zł, niezależnie od intensywności swojej pracy. W niektórych gminach obowiązują również potrącenia za nieobecności, na przykład nieobecność na sesji rady gminy może skutkować obniżeniem diety nawet o około 10%. Diety poniżej 200 zł miesięcznie zdarzają się rzadko i dotyczą głównie bardzo małych oraz słabo dysponujących budżetem gmin, gdzie możliwości finansowe są ograniczone.
Ile wynosi dieta sołtysa w bogatszych gminach podmiejskich lub turystycznych?
W bogatszych gminach podmiejskich i turystycznych miesięczna dieta sołtysa waha się od 900 do 1 450 zł. Na przykład w gminie Liszki w Małopolsce, sołtysi w sołectwach liczących ponad 2 000 mieszkańców otrzymują aż 1 450 zł. Z kolei w mniejszych miejscowościach, gdzie liczba mieszkańców wynosi od 500 do 1 000, dieta wynosi 1 200 zł, a w sołectwach z populacją między 1 000 a 1 500,1 300 zł. W województwie opolskim gmina Turawa ustala stawki między 900 a 1 000 zł, natomiast na Pomorzu gmina Stegna wypłaca diety kwartalnie, przy czym kwoty wahają się od 900 do 1 500 zł, uzależnione od liczby podatników. Gminy z rozwiniętą infrastrukturą turystyczną lub szybko rosnącą populacją podmiejską dysponują wyższymi dochodami budżetowymi, dzięki czemu mogą przyznawać sołtysom wyższe diety. W miejscach tych zakres zadań sołtysów jest także znacząco szerszy.
Czy sołtys pobiera prowizję od zebranych podatków lokalnych?
Tak, sołtys może pełnić rolę inkasenta i pobierać prowizję za ściąganie lokalnych podatków od mieszkańców. Kwota tej prowizji zwykle wynosi od 2 do 10% zebranych środków.Wysokość prowizji ustala rada gminy w odrębnej uchwale, niezależnej od diety przysługującej sołtysowi. Warto zauważyć, że prowizja podlega opodatkowaniu podatkiem PIT według zasad ogólnych, bez żadnych zwolnień. Stanowi ona przychód z działalności wykonywanej osobiście.
Sołtys działający jako inkasent może pobierać między innymi:
- Podatek rolny,
- Podatek leśny,
- Podatek od nieruchomości,
- Wybrane opłaty lokalne.
Nie każdy jednak wykonuje tę funkcję, dotyczy to tylko tych, którym rada gminy powierzyła takie obowiązki w osobnej uchwale.
Kto ustala wysokość diety dla sołtysa?
Wysokość diety sołtysa określa rada gminy poprzez uchwałę, na podstawie art. 37b ustawy z 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym. Ten akt prawny ma charakter lokalny i musi zostać opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa.
Sądy administracyjne podkreślają, że uchwała powinna nie tylko określać wysokość diety, ale również zawierać zasady jej przyznawania oraz zwrotu kosztów podróży. Sama kwota bez jasno określonych reguł jest prawnie niewystarczająca. Wójt i sam sołtys nie mają wpływu na ustalanie tej kwoty, decyzję podejmuje wyłącznie rada gminy, która nie może przekazać tej kompetencji innemu organowi. W praktyce sprawia to, że stawki diet różnią się znacznie nawet między sąsiednimi gminami.
Od czego zależy wielkość przyznawanej diety za prowadzenie sołectwa?
Na wysokość diety sołtysa wpływają przede wszystkim trzy czynniki:
- Liczba mieszkańców w sołectwie,
- Kondycja finansowa budżetu gminy,
- Zakres jego obowiązków.
W gminach, które korzystają z tzw. kwoty bazowej (w 2026 roku wynoszącej 4 644,62 zł), wysokość diety określana jest jako procent tej sumy. Dla przykładu, gmina Lubartów stosuje skalę, gdzie:
- Sołectwa liczące do 200 mieszkańców otrzymują 18%,
- Sołectwa powyżej 600 mieszkańców otrzymują 24% kwoty bazowej.
Sołtys może również liczyć na podwyżkę diety o 30%, jeśli do końca lutego dostarczy co najmniej 70% decyzji podatkowych mieszkańcom. Takie zwiększenie wynagrodzenia obowiązuje od 1 kwietnia i utrzymuje się przez cały rok kalendarzowy.
Istotny wpływ na ostateczną wysokość diety ma również aktywność sołtysa podczas sesji rady gminy. W wielu miejscowościach wprowadzane są zarówno potrącenia za nieobecności, jak i premie za zaangażowanie w realizację funduszu sołeckiego.
Czy wypłacana dieta sołtysa podlega opodatkowaniu?
Dieta sołtysa jest zwolniona z podatku dochodowego (PIT) do kwoty 3 000 zł miesięcznie, co wynika z art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o PIT. W praktyce oznacza to, że większość sołtysów w Polsce nie musi płacić podatku od przysługujących im diet, ponieważ ich wysokość rzadko przekracza ten próg. W sytuacji, gdy dieta przekracza 3 000 zł każdego miesiąca, nadwyżka traktowana jest jako przychód z działalności wykonywanej osobiście i podlega opodatkowaniu. Stawka podatku może wynosić 12% lub 32%, zależnie od sumy obciążeń podatkowych w danym roku.
Prowizja za inkaso podatków jest opodatkowana od pierwszej złotówki i nie korzysta z żadnych ulg w PIT. Dodatkowo, sołtys nie musi opłacać składek ZUS od diety, ponieważ nie jest zatrudniony na podstawie przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych.
Jakie świadczenie pieniężne przysługuje byłym sołtysom na emeryturze w 2026 roku?
Byli sołtysi mogą otrzymywać comiesięczne świadczenie pieniężne finansowane przez KRUS. Od 1 marca 2026 roku, po wzroście o 5,3%, jego wysokość wynosi 373,67 zł miesięcznie.
- Pełnić funkcję sołtysa przez minimum 7 lat (niekoniecznie z rzędu),
- Mieć za sobą przynajmniej dwie kadencje,
- Osiągnąć wiek emerytalny, 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn,
- Nie posiadać prawomocnego wyroku za przestępstwo skarbowe związane z wykonywaną funkcją.
Świadczenie przysługuje dożywotnio i można je łączyć z emeryturą czy rentą, niezależnie od tego, czy pochodzą one z KRUS, czy z ZUS. Wniosek należy złożyć osobiście w odpowiedniej jednostce KRUS, właściwej dla miejsca zamieszkania,świadczenie nie jest przyznawane z urzędu. Dodatkowo, wysokość świadczenia podlega corocznej waloryzacji, tak jak inne świadczenia emerytalne.
Czy czas bycia sołtysem wlicza się do lat pracy?
Czas, w którym ktoś pełni funkcję sołtysa, nie jest uwzględniany w stażu pracy według przepisów Kodeksu pracy. Jest to spowodowane tym, że sołtys nie jest zatrudnionym pracownikiem gminy, nie wiąże go z nią umowa o pracę ani inny stosunek zatrudnienia regulowany prawem pracy.
Od 1 stycznia 2026 roku przepisy poszerzyły definicję stażu pracy, obejmując okresy umów zlecenia oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Mimo to, funkcja sołtysa nadal nie kwalifikuje się do żadnej z tych grup.
Z punktu widzenia emerytalnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wlicza lat spędzonych na pełnieniu tej roli do okresu składkowego. Brane są pod uwagę jedynie momenty objęte obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym.
Wielu sołtysów otrzymuje jednak dodatkowe świadczenie finansowe z KRUS jako formę rekompensaty. Od marca 2026 roku jego wysokość wynosi 373,67 zł miesięcznie i można je otrzymać po spełnieniu konkretnych warunków zawartych w ustawie.
Czy funkcję sołtysa można łączyć z codzienną pracą na etacie?
Tak, funkcja sołtysa może być łączona z etatową pracą. Polskie przepisy nie nakładają zakazu ani nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia, by sprawować tę rolę. Obowiązki sołtysa najczęściej realizowane są poza godzinami pracy, zebrania wiejskie, sesje rady gminy czy doręczanie decyzji podatkowych zwykle odbywają się wieczorami lub w weekendy. Od 1 stycznia 2026 roku wszyscy sołtysi zostaną objęci obowiązkowym ubezpieczeniem wypadkowym podczas wykonywania swoich zadań służbowych, niezależnie od tego, czy mają zatrudnienie na etat.
Dieta sołtysa nie wpływa na podstawę wymiaru składek ZUS z tytułu umowy o pracę, ani nie ogranicza praw pracowniczych. W praktyce zdecydowana większość sołtysów w Polsce równocześnie pracuje zawodowo lub prowadzi gospodarstwo rolne.
Jakie obowiązki wykonuje sołtys w zamian za pobieraną dietę?
Sołtys organizuje zebrania mieszkańców i realizuje podjęte na nich uchwały.Reprezentuje sołectwo przed władzami gminy oraz składa wnioski do wójta w sprawach wykraczających poza kompetencje lokalnej społeczności.Jednym z ważniejszych obowiązków praktycznych jest dostarczanie decyzji podatkowych mieszkańcom.Za wykonanie tego zadania gmina przyznaje 30% podwyżkę rocznej diety, pod warunkiem, że sołtys rozda co najmniej 70% dokumentów do końca lutego.
Od 1 stycznia 2026 roku sołtys będzie mógł otrzymać upoważnienie od wójta do zarządzania mieniem komunalnym, takim jak świetlica, plac zabaw czy teren rekreacyjny. Choć sołtys uczestniczy w sesjach rady gminy z prawem do wypowiedzi, nie ma tam prawa głosu.Dodatkowo może brać udział w konwencie sołtysów, organie opiniodawczo-doradczym powołanym przez wójta.
Ponadto odpowiada za składanie wniosków o środki z funduszu sołeckiego oraz nadzoruje realizację projektów finansowanych z jego budżetu.