Ile Zarabia Sędzia Piłkarski?

Sędzia piłkarski w Polsce zarabia od około 150 do 295 zł za mecz w niższych klasach rozgrywkowych, a w Ekstraklasie kwota ta sięga nawet około 4 200 zł brutto za jedno spotkanie. Zawodowi arbitrzy z kontraktem PZPN mogą liczyć na stałą pensję wynoszącą od 10 000 do 13 000 zł brutto miesięcznie. Ponadto sędziowie posiadający odznaczenia UEFA i FIFA otrzymują dodatkowe kilka tysięcy euro za prowadzenie meczów europejskich. Na szczycie rankingu znajduje się Szymon Marciniak, którego roczne zarobki szacuje się na niemal milion złotych.

Ile zarabia sędzia piłkarski w Polsce?

Sędzia piłkarski w Polsce zarabia różnie w zależności od poziomu rozgrywek, pełnionej roli oraz liczby prowadzonych spotkań. Najwięcej otrzymują arbitrzy w Ekstraklasie, gdzie główny sędzia może liczyć na kilka tysięcy złotych brutto za jedno spotkanie. W niższych ligach, od klasy okręgowej po powiatowe, wynagrodzenia są znacznie skromniejsze, często to zaledwie kilkaset złotych za mecz. Z kolei profesjonalni sędziowie posiadający kontrakt z PZPN otrzymują stałą, miesięczną pensję, która nie zależy od liczby prowadzonych spotkań.

Na centralnym szczeblu, przy pełnym kalendarzu rozgrywek, dochody arbitrów mogą sięgać nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych miesięcznie. Jednak dla większości sędziów spoza Ekstraklasy jest to raczej dodatkowe zajęcie niż podstawowe źródło utrzymania.

Ile wynosi stawka za mecz sędziego głównego w Ekstraklasie?

Sędzia główny odpowiedzialny za prowadzenie spotkań ekstraklasy w sezonie 2025/2026 otrzymuje około 4 200 zł brutto za każdy mecz. Ta kwota dotyczy wyłącznie wynagrodzenia za arbitraż, natomiast osobno rozliczane są takie koszty jak zwrot za dojazdy czy diety.

W ostatnich latach stawki stopniowo wzrastały, co świadczy o rozwoju i profesjonalizacji sędziowania w Polsce.

Aby pełnić funkcję głównego arbitra w ekstraklasie, sędzia musi:

  • Posiadać licencję pzpn na szczeblu centralnym,
  • Spełniać surowe wymagania kondycyjne i szkoleniowe,
  • Unikać rażących błędów i kontrowersyjnych decyzji, które mogą skutkować odsunięciem od prowadzenia meczów.

W przypadku popełnienia rażących błędów arbiter może zostać odsunięty od prowadzenia kolejnych meczów, co wiąże się z utratą wynagrodzenia. Wynagrodzenia sędziów głównych znacząco przewyższają stawki asystentów i arbitrów technicznych, którzy zarabiają zdecydowanie mniej.

Jakie są miesięczne zarobki sędziego w Ekstraklasie?

Miesięczne wynagrodzenie sędziego Ekstraklasy w dużej mierze uzależnione jest od liczby prowadzonych przez niego spotkań. Przy prowadzeniu 3 lub 4 meczów w ciągu miesiąca, arbiter główny może liczyć na zarobki od około 12 600 do 16 800 zł brutto wyłącznie z tytułu stawek meczowych. Dodatkowo, sędziowie z kontraktem PZPN otrzymują stałą pensję, która waha się między 10 000 a 13 000 zł brutto miesięcznie. To zapewnia im stabilność finansową, niezależnie od liczby przypisanych im pojedynków.

W sumie dochody czołowych arbitrów Ekstraklasy mogą przekroczyć 20 000 zł brutto miesięcznie, pod warunkiem regularnych delegacji na mecze. Roczne wynagrodzenie aktywnych sędziów na najwyższym poziomie rozgrywek sięga natomiast od 200 000 do 300 000 zł brutto.

Najbardziej uznani sędziowie, posiadający wyróżnienia UEFA, mają możliwość jeszcze większego zwiększenia swoich dochodów. Pozwala na to udział w meczach europejskich, które wiążą się z dodatkowymi gratyfikacjami. Jednak liczba przydzielanych meczów jest ściśle kontrolowana i ograniczona. Wpływ na to mają oceny wystawiane przez delegatów, którzy dokładnie obserwują przebieg spotkań.

Jakie są stawki sędziowskie w klasie okręgowej, A-klasie i B-klasie?

W klasie okręgowej honoraria sędziowskie są znacznie niższe niż w profesjonalnych ligach. W sezonie 2025/2026 główny arbiter otrzyma około 295 zł brutto za jeden mecz, natomiast asystent, około 225 zł brutto.

W klasie A wynagrodzenie dla sędziego głównego sięga około 230 zł, a dla asystenta około 165 zł. Z kolei w klasach B i C stawki oscylują w granicach 205 zł dla arbitra i 140 zł dla jego pomocnika. Kwoty te są ustalane przez okręgowe i wojewódzkie związki piłkarskie, więc mogą się różnić w zależności od lokalizacji. Sędziowie na tym poziomie traktują swoje obowiązki często jako dodatkowe źródło dochodu, a nie główne zajęcie. Polski Związek Piłki Nożnej oraz regionalne związki systematycznie monitorują i dostosowują wysokość wypłat. Od 1 lipca 2026 roku niektóre regiony planują podwyżki, licząc na większe zainteresowanie młodych osób karierą sędziowską.

TematNajważniejsze informacje
Zarobki sędziów piłkarskich w PolsceWynagrodzenie zależy od poziomu rozgrywek, roli sędziego i liczby meczów. Ekstraklasa: kilka tysięcy zł za mecz, niższe ligi: kilkaset zł. Profesjonalni sędziowie z kontraktem PZPN mają stałą pensję. Dochody mogą sięgać kilkudziesięciu tysięcy zł miesięcznie na centralnym szczeblu.
Czynniki wpływające na zarobkiRanga rozgrywek, rola na boisku (główny sędzia, asystenci, VAR), liczba prowadzonych meczów, certyfikaty UEFA/FIFA, kontrakt z PZPN, wiek i długość kariery.
Wynagrodzenie według funkcjiSędzia główny w Ekstraklasie: ok. 4200 zł brutto za mecz; asystenci: ok. 2200 zł; sędzia techniczny: ok. 700 zł; sędzia VAR: ok. 2400 zł; asystent VAR: ok. 1900 zł.
Zarobki w rozgrywkach międzynarodowychW zagranicznych ligach wyższe stawki: Premier League, rocznie 70 000-100 000 funtów, Bundesliga/La Liga, 60 000-80 000 euro rocznie. Mecze w top ligach, kilka tysięcy euro za spotkanie. Azjatyckie ligi oferują atrakcyjne warunki oraz pokrycie kosztów podróży.
Zarobki Szymona MarciniakaNajbardziej utytułowany polski sędzia. Roczne zarobki bliskie 1 mln zł brutto z Ekstraklasy, Ligi Mistrzów i FIFA. Euro 2024: ok. 25 000 euro, Mundial Katar: ok. 100 000 dolarów. Regularne prowadzenie meczów Ligi Mistrzów, dodatkowe dochody z wystąpień i mediów.
Jak zostać sędzią piłkarskim w PolsceUczestnictwo w kursie Okręgowego/Wojewódzkiego Związku Piłki Nożnej. Minimalny wiek 16 lat (czasem 15). Wymagana dobra kondycja, brak wyroków karnych, minimum podstawowe wykształcenie. Egzamin pisemny (min. 70%), test sprawności fizycznej, otrzymanie licencji i wpis do rejestru Kolegium Sędziów.

Od czego zależą zarobki sędziów piłkarskich?

Wynagrodzenie sędziów piłkarskich uzależnione jest przede wszystkim od rangi rozgrywek, na których pracują. Im wyższa liga, tym większe stawki za prowadzenie pojedynczego meczu. Rola, jaką pełnią na boisku, również ma wpływ, sędzia główny zarabia zwykle więcej niż asystenci, sędziowie VAR czy techniczni.

Kolejnym czynnikiem decydującym o wysokości zarobków jest liczba prowadzonych spotkań w trakcie sezonu, która zależy od ocen delegatów monitorujących ich pracę podczas meczów. Arbiter z certyfikatami UEFA lub FIFA może uczestniczyć w rozgrywkach europejskich i międzynarodowych, co zdecydowanie zwiększa jego roczne dochody. Posiadanie profesjonalnej umowy z PZPN zapewnia stałą podstawę finansową, bez względu na liczbę przydzielonych delegacji. Wiek sędziego oraz długość jego kariery również są istotne, osoby zbliżające się do 45 lat, czyli do limitu wiekowego FIFA, mogą utracić szansę na udział w meczach międzynarodowych.

Czy sędzia piłkarski ma stałą pensję, czy zarabia tylko za pojedyncze spotkanie?

W Polsce sędzia piłkarski zazwyczaj nie może liczyć na stałą pensję. Jego wynagrodzenie opiera się na stawkach ustalanych za każdy prowadzony mecz, zwanych ekwiwalentami ryczałtowymi. Jedynie nieliczna grupa, licząca kilkunastu najlepszych arbitrów Ekstraklasy, stanowi wyjątek, oni podpisują roczne kontrakty zawodowe z PZPN, dzięki którym otrzymują stałe miesięczne wynagrodzenie w przedziale 10 000-13 000 zł brutto.

Sędziowie spoza tego elitarnego grona zarabiają tylko za mecze, które faktycznie prowadzą. W przerwach między rozgrywkami nie przysługuje im żadna wypłata. Taki model powoduje, że ich dochody są nieregularne i w dużej mierze zależą od formy, kondycji fizycznej oraz oceny delegatów. W praktyce oznacza to, że kontuzje czy gorsze momenty w sezonie od razu odbijają się na ich zarobkach. Z tego powodu wielu arbitrów, zwłaszcza tych działających w niższych ligach, decyduje się na łączenie sędziowania z innym stałym zatrudnieniem.

Jakie dodatkowe źródła dochodu mają sędziowie piłkarscy?

Poza podstawowymi stawkami za prowadzenie spotkań, arbitrzy piłkarscy mają możliwość zwiększenia swoich zarobków dzięki różnym dodatkowym aktywnościom. Sędziowie wyróżniający się odznaczeniami UEFA i FIFA często otrzymują zaproszenia do prowadzenia meczów na arenie międzynarodowej i reprezentacyjnej, gdzie gaże są znacznie wyższe niż w rozgrywkach krajowych.

Wielu sędziów angażuje się także jako obserwatorzy, oceniając pracę kolegów podczas spotkań na zlecenie związków piłkarskich. Każda taka ocena wiąże się z osobnym wynagrodzeniem, stanowiącym dodatkowe źródło dochodu.

Doświadczeni arbitrzy często prowadzą szkolenia oraz kursy dla kandydatów na sędziów, co pozwala im czerpać honoraria dydaktyczne. Ponadto niektórzy z nich biorą udział w konferencjach i seminariach organizowanych przez UEFA lub FIFA, gdzie jako prelegenci lub uczestnicy otrzymują diety i honoraria. Choć rzadziej, popularni arbitrzy, na przykład Szymon Marciniak, mogą liczyć także na zarobki związane z działalnością medialną, wywiadami czy sponsoringiem. Takie możliwości pozostają jednak wyjątkiem od ogólnej reguły.

Jak pełniona funkcja na boisku wpływa na wynagrodzenie?

Na boisku funkcjonuje kilka ról sędziowskich, które różnią się pod względem wynagrodzenia. Najwięcej zarabia sędzia główny, który podejmuje kluczowe decyzje podczas meczu, w Ekstraklasie jego stawka to około 4 200 zł brutto za spotkanie.

Asystenci sędziego, czyli sędziowie liniowi, otrzymują około 2 200 zł za mecz, co stanowi mniej niż połowę gaży głównego arbitra. Rola sędziego technicznego, wspierającego pracę przy linii bocznej, jest wyceniana na mniej więcej 700 zł za spotkanie, co jest znacząco niższą kwotą niż w przypadku pozostałych arbitrów.

W przypadku meczów z systemem VAR pojawiają się dodatkowe funkcje:

  • sędzia VAR zarabia około 2 400 zł,
  • asystent sędziego VAR (AVAR) może liczyć na około 1 900 zł.

Zasada jest prosta: im większa odpowiedzialność i bardziej centralna rola na boisku, tym wyższe wynagrodzenie. To podejście jest spójnie realizowane w całej strukturze stawek sędziowskich.

Ile zarabia sędzia liniowy za mecz?

Sędzia liniowy, zwany również asystentem sędziego, w Ekstraklasie zarabia około 2 200 zł brutto za jeden mecz. Taka stawka meczowa obowiązuje w sezonie 2025/2026. W niższych ligach centralnych, na przykład w I czy II lidze, wynagrodzenie jest niższe i dostosowane do poziomu rozgrywek.

W klasie okręgowej asystent sędziego może liczyć na około 225 zł brutto za spotkanie, natomiast w klasie A ta kwota spada do około 165 zł.

Do zadań sędziego liniowego należy:

  • Sygnalizowanie spalonego,
  • Wskazywanie autów,
  • Zgłaszanie rzutów rożnych,
  • Wspieranie głównego arbitra przy podejmowaniu decyzji dotyczących sytuacji na bocznych częściach boiska.

Asystenci w Ekstraklasie oraz ligach centralnych muszą spełniać te same wymagania kondycyjne co sędziowie główni i regularnie zdają testy sprawności fizycznej, by utrzymać odpowiednią formę. Przejście z roli asystenta do roli głównego arbitra jest możliwe po udowodnieniu niezbędnych umiejętności oraz uzyskaniu pozytywnych ocen od delegatów meczowych.

Jakie są zarobki sędziego VAR?

Sędzia VAR w Ekstraklasie zarabia około 2 400 zł brutto za pojedyncze spotkanie, podczas gdy jego asystent, czyli AVAR, otrzymuje mniej więcej 1 900 zł brutto za ten sam mecz. System VAR został wdrożony, aby poprawić dokładność najważniejszych decyzji podejmowanych podczas rozgrywek.

Praca sędziego VAR odbywa się w specjalnym wozie transmisyjnym, gdzie na bieżąco przegląda materiały wideo. Aby móc pełnić tę funkcję, konieczne jest ukończenie specjalistycznego szkolenia oraz zdobycie certyfikatu wydawanego przez PZPN. Nie każdy arbiter Ekstraklasy automatycznie staje się sędzią VAR, to odrębna kwalifikacja, która wymaga dodatkowego kursu i zdania odpowiedniego egzaminu. W przypadku spotkań organizowanych przez UEFA, czyli na arenie europejskiej, wynagrodzenia za obsługę VAR są wyższe i rozliczane w euro. Wprowadzenie tego systemu wyraźnie podniosło koszty związane z obsługą sędziowską, co jest istotnym aspektem dla organizatorów meczów.

Ile zarabiają sędziowie piłkarscy w rozgrywkach międzynarodowych?

Zarobki sędziów piłkarskich w zagranicznych ligach zawodowych znacznie przewyższają te, które oferuje Polska. Na przykład w angielskiej Premier League główny arbiter może liczyć na roczne wynagrodzenie sięgające nawet 70 000-100 000 funtów, dzięki stałemu kontraktowi z PGMOL.

W takich rozgrywkach jak Bundesliga czy La Liga najlepsi sędziowie zarabiają około 60 000-80 000 euro rocznie. Dodatkowo, opłaty za pojedyncze mecze w czołowych ligach europejskich wielokrotnie przewyższają polskie stawki, arbitraż za jedno spotkanie to często kilka tysięcy euro.

Z kolei w azjatyckich ligach, na przykład chińskiej Superlidze czy japońskiej J-League, znani sędziowie są często zapraszani na korzystnych warunkach, które obejmują:

  • Atrakcyjne wynagrodzenie,
  • Pełne pokrycie kosztów podróży,
  • Dogodne warunki współpracy.

Różnice w stawkach między poszczególnymi krajami odzwierciedlają poziom finansowania futbolu oraz możliwości ekonomiczne lokalnych lig.

Ile płacą sędziom w Lidze Mistrzów?

W Lidze Mistrzów UEFA sama ustala stawki dla arbitrów, podając je w euro. Za prowadzenie spotkania w fazie grupowej sędzia główny otrzymuje około 5 300-6 700 euro, w zależności od rundy.

Podobne honorarium, sięgające około 6 700 euro, przysługuje za sędziowanie ćwierćfinałów i półfinałów. Najwyższe wynagrodzenie przypada na finał Ligi Mistrzów. Arbiter wyznaczony do poprowadzenia tego prestiżowego meczu może liczyć na około 9 000-10 000 euro. Dodatkowo UEFA pokrywa wszystkie koszty związane z podróżą, noclegiem i wyżywieniem całej ekipy sędziowskiej. Dzięki regularnym nominacjom do prowadzenia spotkań w Lidze Mistrzów, całoroczne zarobki sędziego mogą zwiększyć się nawet o kilkadziesiąt tysięcy euro w porównaniu do wynagrodzenia z krajowych rozgrywek.

Ile zarabia sędzia rangi UEFA i FIFA?

Sędzia z odznaczeniem UEFA to arbiter wpisany na oficjalną listę tego związku, upoważniony do prowadzenia spotkań w europejskich pucharach i turniejach pod egidą UEFA. Za swoje usługi otrzymuje wynagrodzenie zgodne z europejskimi standardami.

Odznaczenie FIFA natomiast otwiera drzwi do prowadzenia meczów eliminacyjnych mistrzostw świata, samego Pucharu Świata FIFA oraz innych międzynarodowych wydarzeń sportowych.

Zarówno sędziowie z list UEFA, jak i FIFA regularnie uczestniczą w szkoleniach oraz obozach kondycyjnych organizowanych przez te organizacje, co jest niezbędne do utrzymania wysokiej formy i kwalifikacji.

  • mogą liczyć na wynagrodzenie sięgające od 5 000 do 10 000 euro za każde europejskie spotkanie,
  • sędziowie z odznaczeniem FIFA mają szansę być częścią najbardziej prestiżowych turniejów, włączając w to mistrzostwa świata, puchar konfederacji czy nawet igrzyska olimpijskie,
  • konieczne jest spełnienie wymagań wiekowych, na przykład FIFA ustala maksymalny wiek 45 lat dla mężczyzn,
  • coroczne zdawanie egzaminów,
  • uzyskiwanie pozytywnych ocen od delegatów obserwujących ich pracę.

Ile zarabia sędzia na Mistrzostwach Świata?

Na mistrzostwach świata FIFA sędziowie wynagradzani są według systemu składającego się z dwóch części. Otrzymują stały ryczałt za udział w całym turnieju oraz dodatkowe premie za każdą poprowadzoną przez siebie grę. Główna część wynagrodzenia dla sędziego głównego sięga około 70 000 dolarów i jest niezależna od liczby prowadzonych spotkań. Do tego dochodzi premia, w fazie grupowej wynosi ona mniej więcej 3 000 dolarów, natomiast w fazie pucharowej stawki są znacznie wyższe, bo sięgają około 10 000 dolarów za mecz. Dodatkowo sędzia, który ma zaszczyt prowadzić finałowe starcie, zyskuje wyjątkową, specjalną nagrodę. W rezultacie jego całkowite wynagrodzenie za turniej może przekroczyć 90 000 dolarów. Co więcej, FIFA pokrywa wszelkie koszty związane z podróżą, noclegiem oraz wyżywieniem każdego z arbitrów. Udział w tych mistrzostwach to ukoronowanie kariery sędziowskiej, a jednocześnie ogromny prestiż, który otwiera nowe możliwości w strukturach FIFA czy UEFA.

Ile zarabia Szymon Marciniak?

Szymon Marciniak to najbardziej utytułowany polski arbiter piłkarski. W 2022 roku poprowadził finał Mistrzostw Świata w Katarze, gdzie został uznany za najlepszego sędziego całego turnieju.

W szczytowych momentach swojej kariery, jego roczne zarobki z sędziowania sięgają prawie miliona złotych brutto. Kwota ta obejmuje wynagrodzenia z Ekstraklasy, Ligi Mistrzów oraz prestiżowych zawodów FIFA.

Za udział w Euro 2024 otrzymał około 25 000 euro, pełniąc funkcję sędziego głównego w dwóch meczach oraz sędziego technicznego w kolejnych dwóch. Z kolei podczas Mundialu w Katarze jego honorarium szacowano na około 100 000 dolarów. Marciniak jest odznaczony przez FIFA i regularnie prowadzi spotkania Ligi Mistrzów UEFA, gdzie stawki za jedno zawody sięgają kilku tysięcy euro. Dodatkowo, poza wynagrodzeniami z boiska, jego dochody uzupełniają publiczne wystąpienia oraz działalność medialna. Jest żywym przykładem na to, że praca sędziego na najwyższym szczeblu piłkarskim może być źródłem znaczących przychodów.

Jak zostać sędzią piłkarskim?

Aby zostać sędzią piłkarskim w Polsce, trzeba zgłosić się na kurs prowadzony przez Okręgowy lub Wojewódzki Związek Piłki Nożnej. Minimalny wiek kandydata wynosi 16 lat, choć w niektórych województwach dopuszcza się również 15-latków, pod warunkiem zgody ich opiekunów.

Kandydat powinien cechować się:

  • Dobrą kondycją fizyczną,
  • Brakiem wpisów w rejestrze karnym,
  • Posiadaniem co najmniej podstawowego wykształcenia lub kontynuowaniem nauki w szkole ponadpodstawowej.

Szkolenie obejmuje zarówno część teoretyczną, czyli poznawanie przepisów gry oraz regulaminów PZPN, jak i praktyczne zajęcia na boisku. Po zakończeniu kursu uczestnik podchodzi do egzaminu pisemnego, na którym musi uzyskać minimum 70% poprawnych odpowiedzi. Dodatkowo przechodzi test sprawności fizycznej. Po zdaniu obu ocen otrzymuje licencję sędziego oraz zostaje wpisany do rejestru Kolegium Sędziów.

Ile kosztuje kurs sędziowski PZPN?

Kurs sędziowski organizowany przez okręgowe związki piłki nożnej jest jednym z bardziej przystępnych cenowo szkoleń sportowych. Zazwyczaj jego koszt mieści się w przedziale od około 150 do 250 zł, choć dokładna kwota zależy od regionu oraz momentu rejestracji. Wcześniejsze zgłoszenia często są premiowane niższą ceną.

Przykładowo, w województwie wielkopolskim opłata wynosiła 150 zł przy zapisach złożonych przed określonym terminem, natomiast po jego upływie wzrastała do 200 zł. W ramach opłaty uczestnicy otrzymują wszystkie niezbędne materiały szkoleniowe oraz mają dostęp do zajęć teoretycznych i praktycznych. Można podejść do egzaminu bez żadnych dodatkowych kosztów, wszystko to zawiera się w cenie kursu.

Należy jednak pamiętać, że na kursie mogą pojawić się wydatki związane z zakupem specjalistycznego wyposażenia sędziowskiego, takiego jak:

  • Strój,
  • Flagi asystenta,
  • Gwizdek,
  • Zegarek.

Te przedmioty kandydat musi zakupić samodzielnie, a ich ceny mogą oscylować od kilkudziesięciu do nawet kilkuset złotych. Polski Związek Piłki Nożnej oraz regionalne związki regularnie aktualizują stawki kursowe. Przed dokonaniem zapisu warto sprawdzić aktualny cennik na stronie odpowiedniego związku, by uniknąć niespodzianek i dobrze zaplanować wydatki.

Jak wyglądają szkolenia, testy i ścieżka kariery sędziego?

Szkolenie sędziowskie PZPN zwykle trwa od trzech do czterech miesięcy i łączy w sobie teorię oraz praktykę na boisku. W ramach części teoretycznej uczestnicy poświęcają około 40 godzin na naukę przepisów gry, zasad etyki sędziowskiej, technik zarządzania meczem oraz aspektów psychologicznych związanych z rolą arbitra.

Egzamin teoretyczny obejmuje 30 pytań, z których trzeba poprawnie odpowiedzieć na co najmniej 70%, by go zaliczyć. Dodatkowo kandydaci zdają testy sprawnościowe, w tym:

  • Sześć sprintów na 40 metrów, każdy nie przekraczający 6,4 sekundy,
  • Bieg wytrzymałościowy.

Po pomyślnym zdaniu obu egzaminów nowi sędziowie zaczynają swoje kariery w niższych klasach ligowych. Aby utrzymać licencję, co sezon są zobligowani do zdawania kolejnych testów kondycyjnych i teoretycznych.

Stopniowe awansowanie w hierarchii sędziowskiej, począwszy od klasy B przez szczebel okręgowy i centralny aż do poziomu UEFA czy FIFA, zależy od ocen delegatów. Osiągnięcie wyższych rang wymaga także:

  • Spełnienia bardziej rygorystycznych norm fizycznych,
  • Zdania kolejnych egzaminów.