Aceton (propan-2-on) to najprostszy keton alifatyczny o wzorze sumarycznym C₃H₆O i masie molarnej 58,08 g/mol. W temperaturze pokojowej jest bezbarwną cieczą, która wrze w 56,2°C. Aceton jest skrajnie łatwopalny, ma punkt zapłonu wynoszący -20°C. Ponadto w pełni miesza się z wodą. Cząsteczka acetonu jest polarna dzięki obecności grupy karbonylowej C=O, co potwierdza moment dipolowy na poziomie 2,88 D. Aceton znajduje zastosowanie jako rozpuszczalnik oraz substrat do syntezy bisfenolu A i PMMA. W środowisku pracy dopuszczalne stężenie (NDS) wynosi 600 mg/m³. Z punktu widzenia klasyfikacji GHS acetonu przypisano oznaczenia H225, H319 i H336
Czym jest aceton?
Aceton, znany także jako propanon, to najprostszy alifatyczny keton o wzorze chemicznym C₃H₆O i masie cząsteczkowej 58,08 g/mol. W warunkach pokojowych przybiera postać bezbarwnej cieczy o łatwopalnym charakterze oraz intensywnym, wyrazistym zapachu.
Jego temperatura wrzenia wynosi 56,2°C, co sprawia, że po zetknięciu z powietrzem szybko się ulatnia. W budowie molekularnej acetonu centralne miejsce zajmuje grupa karbonylowa (C=O), umiejscowiona pomiędzy dwiema grupami metylowymi, to właśnie ona klasyfikuje ten związek jako keton.
W organizmie ludzkim aceton powstaje naturalnie w trakcie spalania kwasów tłuszczowych.
Ponadto, jest jednym z tzw. cił ketonowych, które mogą pojawiać się w moczu podczas stanów takich jak:
- Ketoza,
- Cukrzyca.
Jak nazywa się aceton według nazewnictwa IUPAC?
Według nomenklatury IUPAC, aceton określany jest jako propan-2-on, gdyż jest to keton zawierający łańcuch węglowy złożony z trzech atomów, a grupa karbonylowa znajduje się przy drugim węglu. Określenie „propan” odnosi się do trzech węgli, cyfra „2” wskazuje położenie grupy keto, natomiast końcówka „-on” oznacza obecność ketonu.
Taka systematyczna nazwa pozwala jasno odróżnić aceton od jego izomeru, propanalu, który jest aldehydem i posiada grupę karbonylową umieszczoną na końcu łańcucha.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Numer CAS | 67-64-1 |
| Numer WE | 200-662-2 |
Znajomość nazwy zgodnej z IUPAC jest kluczowa przy sporządzaniu kart charakterystyki zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 (REACH).
Jakie są inne nazwy acetonu?
Aceton znany jest pod wieloma nazwami, używanymi jednocześnie w różnych dziedzinach przemysłu.
Najczęściej spotyka się określenia takie jak:
- Dimetyloketon,
- Keton dimetylowy,
- Keton metylowy,
- Dwumetyloketon,
- Propanon.
W starszych źródłach chemicznych można również natknąć się na termin pyrooctowy eter oraz skróty DMK (pochodzący od dimetyloketonu) i Ac₂O, które czasem są mylone z bezwodnikiem octowym. W codziennym języku oraz w handlu powszechnie używa się po prostu nazwy aceton. Słowo to wywodzi się z łacińskiego acetum, czyli ocet, co nawiązuje do charakterystycznego zapachu kwasu octowego. Takie zwyczajowe nazewnictwo jest wspólne dla wszystkich języków słowiańskich, podczas gdy w angielskim stosuje się terminy acetone lub dimethyl ketone.
Czy aceton to to samo co ocet?
Aceton i ocet to dwie całkowicie odmienne substancje chemiczne, choć ich nazwy i zapach potrafią wprowadzić w błąd. Ocet to wodny roztwór kwasu octowego (CH₃COOH), zaliczanego do kwasów karboksylowych. Natomiast aceton (C₃H₆O) jest ketonem, który nie posiada grupy karboksylowej ani atomu wodoru przy grupie karbonylowej.
Kwas octowy charakteryzuje się kwaśnym odczynem, czyli pH niższym niż 7, z kolei aceton jest substancją obojętną chemicznie i nie ulega dysocjacji w wodzie.Obie te substancje mają intensywny, podobny zapach, co często bywa przyczyną pomyłek, zwłaszcza wśród osób bez doświadczenia z chemią.
Mimo podobieństw zapachowych, ich wzory i właściwości chemiczne znacząco się różnią.
- Ocet nie może zastąpić acetonu jako rozpuszczalnika lakierów czy zmywacza żywic,
- aceton nie sprawdzi się jako przyprawa ani środek konserwujący w kuchni.
| Czym jest aceton? | Aceton (propanon) to bezbarwna, łatwopalna ciecz o wzorze chemicznym C₃H₆O i masie 58,08 g/mol. Zawiera grupę karbonylową między dwiema grupami metylowymi, jest ketonem. Naturalnie powstaje w organizmie podczas spalania kwasów tłuszczowych, jest obecny jako ciał ketonowych w moczu przy ketozie i cukrzycy. |
| Wzór chemiczny acetonu | C₃H₆O (lub (CH₃)₂CO, CH₃COCH₃). Cząsteczka składa się z trzech atomów węgla, sześciu wodoru i jednego tlenu tworzącego podwójne wiązanie karbonylowe. |
| Właściwości fizykochemiczne | Bezbarwna ciecz, gęstość 0,7844 g/cm³, temperatura wrzenia 56,2°C, topnienia -94,9°C, punkt zapłonu -20°C. Miesza się z wodą i wieloma rozpuszczalnikami organicznymi. Lepkość ok. 0,306 mPa·s (25°C). Nie jest rakotwórczy, mutagenny, ani reprotoksyczny. Może drażnić oczy i wywoływać efekty narkotyczne (STOT SE 3, H336). |
| Równanie spalania acetonu | C₃H₆O + 4 O₂ → 3 CO₂ + 3 H₂O. Spalanie całkowite wydziela około 1790 kJ/mol energii. Niedostateczny tlen powoduje niecałkowite spalanie z powstawaniem CO i sadzy. |
| Zastosowanie acetonu | Rozpuszczalnik organiczny w przemyśle farb, lakierów, klejów, tworzyw. W farmacji do ekstrakcji i oczyszczania składników. Surowiec do metakrylanu metylu (PMMA) i bisfenolu A. Stosowany jako zmywacz do paznokci. Produkowany głównie procesem kumenowym. |
| Wpływ acetonu na organizm | Przy niskich stężeniach (<600 mg/m³) dobrze tolerowany, może powodować podrażnienia skóry, oczu i dróg oddechowych przy około 300 mg/m³. Wchłania się głównie przez płuca, metabolizowany do acetylo-CoA. Nie toksyczny dla rozrodu, mutagenny ani rakotwórczy. Kategoria STOT SE 3, oznaczenie H336. |
| Bezpieczne postępowanie z acetonem | Zapewnić dobrą wentylację, przechowywać w szczelnych pojemnikach (stal nierdzewna, HDPE) w temp. <25°C, z dala od źródeł zapłonu i urządzeń elektrycznych bez certyfikatu Ex. Stosować rękawice nitrylowe/neoprenowe, okulary ochronne, półmaskę z filtrem klasy A. W przypadku rozlania przewietrzyć, zebrać sorbentami (perlit, piasek), nie stosować trocin. Oznaczenia GHS02, GHS07, H225, H319, H336. |
Jaki jest wzór chemiczny acetonu?
Aceton ma wzór chemiczny C₃H₆O, a jego masa molowa to 58,08 g/mol, co wynika z sumy mas 3 atomów węgla, 6 wodoru oraz 1 tlenu. Jego cząsteczka składa się z trzech węgli, sześciu atomów wodoru i jednego tlenu, który tworzy podwójne wiązanie z centralnym atomem węgla typowe dla ketonów. Po obu stronach tego węgla umieszczone są grupy metylowe (CH₃).
Można to łatwo przedstawić także jako (CH₃)₂CO lub CH₃COCH₃, co podkreśla symetrię cząsteczki. Aceton wyróżnia się wśród ketonów tym, że jest najprostszym przedstawicielem, obie grupy przy grupie karbonylowej są bowiem identyczne i tworzą właśnie metylowe fragmenty.
Jaki jest wzór sumaryczny acetonu?
Wzór sumaryczny acetonu to C₃H₆O, który pokazuje łączną liczbę atomów poszczególnych pierwiastków w cząsteczce, jednak nie oddaje ich ułożenia w przestrzeni.Składa się on z trzech atomów węgla, sześciu wodoru oraz jednego tlenu i stanowi podstawę do obliczenia masy molarnej (58,08 g/mol) oraz przypisania związku do odpowiedniej grupy chemicznej.
Warto zauważyć, że wzór C₃H₆O może opisywać także inne izomery konstytucyjne, takie jak:
- Propanal (CH₃CH₂CHO),
- 2-propenol,
- Metylowinylometanol.
Dlatego same dane sumaryczne nie pozwalają na precyzyjną identyfikację konkretnego związku.Na maturze oraz w konkursach chemicznych wzór sumaryczny acetonu podaje się zgodnie z regułą Hill, czyli najpierw węgiel, potem wodór, a na końcu pozostałe pierwiastki, stąd właśnie C₃H₆O.W praktyce laboratoryjnej i na kartach charakterystyki chemicznej wzór ten zawsze uzupełniany jest o strukturę lub wzór półstrukturalny, co zapobiega pomyłkom związanym z różnymi izomerami.
Jak wygląda wzór strukturalny acetonu?
Wzór strukturalny acetonu przedstawia precyzyjne rozmieszczenie wszystkich wiązań w tej cząsteczce. Centralny atom węgla jest połączony podwójnym wiązaniem z atomem tlenu (C=O), natomiast po obu jego stronach znajdują się dwie grupy metylowe (CH₃) związane pojedynczymi wiązaniami.
Kąt między wiązaniami przy atomie karbonylowym wynosi około 120°, co wynika z hybrydyzacji sp² centralnego węgla oraz płaskiej budowy grupy keto. Taka geometria wpływa na właściwości chemiczne acetonu.
Długość podwójnego wiązania C=O sięga około 122 pm, co jest krótsze niż standardowe wiązanie pojedyncze C-O wynoszące około 143 pm. Ta różnica jasno wskazuje na charakter podwójny tego wiązania.
Z uwagi na symetrię cząsteczki, gdzie obie grupy CH₃ są jednakowe, aceton charakteryzuje się momentem dipolowym o wartości 2,88 D. Kierunek dipola przebiega od grup metylowych w stronę atomu tlenu, co nadaje mu polarność. Ponadto wzór strukturalny pomaga przewidzieć, jak aceton będzie reagował chemicznie. Elektrofilowy atom węgla karbonylowego stanowi cel dla ataku nukleofilowego, co tłumaczy między innymi reakcje addycji cyjanowodoru i aldehydów, a także reakcję jodoformową.
Jaki jest wzór półstrukturalny acetonu?
Wzór półstrukturalny (półrozwinięty) acetonu można przedstawić jako CH₃-CO-CH₃ lub CH₃COCH₃. Grupy metylowe są tu zapisane łącznie, a podwójne wiązanie C=O oznacza się za pomocą myślnika lub skrótu CO. Taki zapis to wygodne pośrednie rozwiązanie między skąpym wzorem sumarycznym a bardziej rozbudowanym wzorem pełnym, który bywa niewygodny do ręcznego rysowania.
Dzięki temu schematowi łatwiej dostrzec symetrię cząsteczki oraz obecność grupy karbonylowej bez konieczności rysowania każdego wiązania. Na lekcjach chemii w Polsce półstrukturalny wzór jest powszechnie stosowany przy zapisywaniu reakcji ketonów. Na przykład, ketony nie ulegają utlenianiu podczas próby z odczynnikiem Tollensa. Ten rodzaj zapisu używa się także w reakcjach z wodorosiarczynem sodu.
Wersja skrócona (CH₃)₂CO wskazuje, że przy karbonylu znajdują się dwie grupy metylowe. Spotyka się ją między innymi w publikacjach naukowych oraz dokumentach Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA). Natomiast format CH₃COCH₃ jest standardem wykorzystywanym w polskich podręcznikach oraz na egzaminach maturalnych.
Czym różni się budowa acetonu od propanolu?
Aceton (propan-2-on) i propanol (propan-1-ol lub propan-2-ol) mają ten sam wzór sumaryczny C₃H₆O, jednak ich struktura i cechy różnią się istotnie. W przypadku acetonu tlen tworzy grupę karbonylową (C=O) w środku łańcucha, podczas gdy w propanolu znajduje się on w grupie hydroksylowej (-OH), która umieszczona jest na końcu albo przy środkowym atomie węgla.
Propanol posiada ruchomy atom wodoru przy tlenie, co pozwala na tworzenie silniejszych wiązań wodorowych, przekładając się na znacznie wyższy punkt wrzenia.
- Dla 1-propanolu wynosi on 97°C,
- Aceton wrze już w temperaturze 56,2°C.
Reaktywność tych związków jest zupełnie odmienna.
- Propanol łatwo ulega utlenianiu, tworząc związki zawierające grupę karbonylową, takie jak aldehyd czy keton,
- Aceton jest już formą utlenioną i nie podlega dalszemu, łatwemu utlenianiu.
Te różnice można z łatwością wykryć za pomocą testów z odczynnikami Tollensa lub Fehlinga.
- Aldehyd propanal, powstający z utlenienia 1-propanolu, redukuje te odczynniki i tworzy charakterystyczne srebrne lustro,
- Aceton nie reaguje w takich testach.
Jakie są właściwości fizykochemiczne acetonu?
Aceton w warunkach pokojowych to bezbarwna i przejrzysta ciecz o gęstości 0,7844 g/cm³.Wrze już przy 56,2°C, a topnieje dopiero w temperaturze -94,9°C. Jego punkt zapłonu to -20°C, co oznacza, że pary acetonu mogą się zapalić nawet w niskich temperaturach, dlatego substancja ta jest uznawana za wyjątkowo łatwopalną (kategoria 1, GHS02).
Mieszalność acetonu z wodą oraz wieloma polarnymi rozpuszczalnikami organicznymi, takimi jak:
- Etanol,
- Eter etylowy,
- Chloroform,
- Toluenu.
Wynika to z polarnych właściwości grupy karbonylowej. Co więcej, dynamiczna lepkość tego związku wynosi około 0,306 mPa·s w 25°C, co jest bardzo niską wartością, dzięki temu aceton szybko zwilża różne powierzchnie i bez problemu przenika do trudno dostępnych szczelin.
Z punktu widzenia toksykologii aceton nie wykazuje działania:
- Rakotwórczego,
- Mutagennego,
- Reprotoksycznego.
Może jednak podrażniać oczy i wywoływać efekty narkotyczne przy wysokim stężeniu (STOT SE 3, H336).
Jaka jest masa molowa acetonu?
Masa molowa acetonu wynosi 58,08 g/mol, co wynika bezpośrednio ze wzoru sumarycznego C₃H₆O: 3 razy 12,011 plus 6 razy 1,008 i jeden raz 15,999 daje właśnie tę wartość. Oznacza to, że jeden mol acetonu, czyli 6,022×10²³ cząsteczek, waży dokładnie 58,08 gramów. Znajomość tej wartości jest kluczowa przy obliczaniu stężenia molowego roztworów, bilansowaniu reakcji z udziałem acetonu oraz przy przeliczaniu wyników analitycznych na masę. Dzięki niej można precyzyjnie wyznaczyć skład i przebieg wielu procesów chemicznych.
Dla porównania, masa molowa metanolu to 32,04 g/mol, a etanolu 46,07 g/mol, co pokazuje, że każdy następny związek jest cięższy o około 14 g/mol, odpowiada to dołączeniu grupy -CH₂- do łańcucha węglowego. Ten prosty schemat pozwala łatwo zrozumieć różnice między poszczególnymi alkoholem i ketonem.
| Związek | Masa molowa (g/mol) |
|---|---|
| Metanol | 32,04 |
| Ethanol | 46,07 |
| Aceton | 58,08 |
| Propan | 44,10 |
Masa molowa acetonu jest zbliżona do propanu, który waży 44,10 g/mol, jednak aceton zawiera dodatkowy atom tlenu (15,999 g/mol). To właśnie jego obecność tłumaczy wyższy punkt wrzenia acetonu oraz jego charakterystyczne polarne właściwości.
W jakim stanie skupienia występuje aceton w temperaturze pokojowej?
W temperaturze pokojowej, czyli około 20-25°C, aceton przyjmuje postać bezbarwnej i klarownej cieczy. Krzepnie dopiero w bardzo niskich temperaturach, około -94,9°C, co zdarza się jedynie w specjalistycznych warunkach kriogenicznych lub przy zastosowaniu ciekłego azotu. Natomiast już przy 56,2°C przechodzi w stan gazowy.
Dzięki temu, że jego temperatura wrzenia jest wyjątkowo niska, w typowym pomieszczeniu o umiarkowanym ogrzewaniu nad powierzchnią acetonu unoszą się znaczne ilości oparów. W temperaturze 20°C stężenie par osiąga około 585 g na metr sześcienny, a ich prężność wynosi blisko 24,5 kPa (czyli 184 mmHg). Interesujące jest to, że opary acetonu są dwukrotnie cięższe od powietrza, oznacza to, że opadają ku ziemi, zbierając się w zagłębieniach. Ma to istotne znaczenie podczas oceny zagrożenia pożarowego oraz możliwości wybuchu.
Co więcej, dolna granica wybuchowości (DGW) tych oparów to 2,6% objętości, a górna (GGW) wynosi aż 12,8%. W praktyce oznacza to, że aceton tworzy bardzo szerokie spektrum mieszanin wybuchowych z powietrzem.
Czy cząsteczka acetonu jest polarna?
Cząsteczka acetonu cechuje się polarnym charakterem i stałym momentem dipolowym o wartości 2,88 D. Jej polarność wynika głównie z obecności grupy karbonylowej C=O, gdzie wiązanie jest silnie spolaryzowane. Tlen, bardziej elektroujemny (3,44 w skali Paulinga), przyciąga elektrony z węgla (2,55), co prowadzi do powstania częściowego ładunku ujemnego (δ-) na atomie tlenu oraz dodatniego (δ+) na węglu.
Dzięki temu aceton doskonale miesza się z wodą, która również jest związkiem polarnym. Ponadto rozpuszcza wiele związków jonowych i innych polarnych substancji, co stanowi podstawę jego szerokiego zastosowania jako wszechstronnego rozpuszczalnika.
Chociaż aceton jest polarny, nie tworzy wiązań wodorowych typu O-H···O między swoimi cząsteczkami, ponieważ brak mu protonu przy atomie tlenu. W efekcie jego punkt wrzenia jest niższy niż u alkoholi o podobnej masie cząsteczkowej, 56°C dla acetonu w porównaniu do 97°C dla 1-propanolu. Z kolei aceton potrafi tworzyć wiązania wodorowe z cząsteczkami wody, gdzie tlen karbonylowy pełni rolę akceptora protonów. Dzięki temu jest całkowicie mieszalny z wodą, mimo braku grupy -OH w swojej strukturze.
Jak napisać równanie reakcji spalania acetonu?
Równanie całkowitego spalania acetonu ma postać: C₃H₆O + 4 O₂ → 3 CO₂ + 3 H₂O. Możemy to potwierdzić, analizując bilans atomów. Po lewej stronie mamy 3 atomy węgla, 6 wodoru oraz 9 tlenu (1 z acetonu i 8 z tlenu cząsteczkowego), natomiast po prawej, odpowiednio: 3 węgla, 6 wodoru oraz również 9 tlenu (6 w CO₂ i 3 w H₂O). Liczby te się zgadzają, co potwierdza poprawność równania.
Obliczenie odpowiedniej liczby moli tlenu wymaga uwzględnienia, że 3 atomy węgla tworzą 3 mole dwutlenku węgla, co pochłania 6 atomów tlenu, a 6 atomów wodoru przekształca się w 3 mole wody, potrzebujące kolejnych 3 atomów tlenu. W sumie oznacza to 9 atomów tlenu po stronie produktów. Skoro aceton dostarcza jeden z nich, to resztę, czyli 8 atomów, musimy zapewnić w postaci 4 moli cząsteczek O₂.
Ciepło spalania acetonu wynosi około 1790 kJ na mol, dzięki czemu jest to paliwo o wysokiej wartości energetycznej. Dla porównania, metanol uwalnia podczas spalania około 726 kJ/mol, natomiast etanol, około 1367 kJ/mol, co pokazuje przewagę acetonu pod względem wydajności energetycznej.
W przypadku niedostatecznej ilości tlenu dochodzi do niecałkowitego spalania acetonu, w wyniku czego powstaje tlenek węgla (CO) oraz sadza. Z tego powodu pomieszczenia, gdzie stosuje się aceton, muszą być odpowiednio wentylowane, by uniknąć niebezpiecznych skutków zdrowotnych. Aceton nie reaguje standardowo w teście jodoformowym, który jest charakterystyczny dla metylokarbinylu. Jednak podczas ogrzewania z jodem w zasadowym środowisku tworzy się żółty osad jodoformu (CHI₃), co stanowi wyraźne odróżnienie od aldehydów i pozwala na jego identyfikację.
Do czego stosuje się aceton?
Aceton jest jednym z najpowszechniej stosowanych rozpuszczalników organicznych w przemyśle. Wykorzystuje się go przy produkcji farb, lakierów, klejów, żywic i tworzyw sztucznych. W dziedzinie farmacji pełni ważną rolę podczas ekstrakcji oraz oczyszczania składników aktywnych. W laboratoriach chemicznych natomiast służy jako standardowy rozpuszczalnik do mycia szkła laboratoryjnego przed destylacją czy suszeniem.
Aceton odgrywa także kluczową rolę jako surowiec pośredni w syntezie metakrylanu metylu (MMA), monomeru niezbędnego do produkcji pleksiglasu (PMMA). Ponadto jest wykorzystywany do wytwarzania bisfenolu A (BPA), który stanowi bazę do produkcji żywic epoksydowych oraz poliwęglanów. W kosmetyce aceton jest powszechnie stosowany jako zmywacz do lakierów do paznokci. Dzięki zdolności do rozpuszczania utwardzonych żywic i pigmentów, pozwala skutecznie usuwać lakier, a przy krótkotrwałym kontakcie nie osłabia struktury płytki paznokcia.
Na skalę światową główną metodą produkcji acetonu jest proces kumenowy, w którym stanowi on produkt uboczny podczas wytwarzania fenolu. Z jednej tony fenolu powstaje około 0,6 tony acetonu.
Jakie jest zastosowanie acetonu w przemyśle chemicznym?
W przemyśle chemicznym aceton pełni trzy kluczowe role:
- Jest rozpuszczalnikiem,
- Substratem w syntezie,
- Nośnikiem procesowym.
Jako surowiec, aceton stanowi bazę do wytwarzania różnych związków chemicznych, takich jak:
- Tlenek mezitylu,
- Izoforan diizocyjanianu (IPDI),
- Metyloetyloketon (MEK), który powstaje w wyniku uwodornienia acetonu.
Najważniejszym zastosowaniem jest produkcja bisfenolu A, związku powstającego w reakcji acetonu z fenolem.
Jako rozpuszczalnik procesowy, aceton znajduje zastosowanie przy wytwarzaniu:
- Octanu celulozy,
- Poliakrylonitrylu,
- Nitrocelulozy.
Dodatkowo, jest używany do krystalizacji i rekrystalizacji różnych substancji organicznych, szczególnie w przemyśle farmaceutycznym, gdzie niezbędny jest do oczyszczania aktywnych składników leków (API). Aceton pełni też funkcję nośnika podczas transportu oraz przechowywania acetylenu pod ciśnieniem. Gaz ten rozpuszcza się w acetonie umieszczonym w stalowych butlach, co znacznie zmniejsza ryzyko jego samorzutnego rozpadu podczas magazynowania.
Coroczna produkcja acetonu na świecie sięga kilku milionów ton. Największe ośrodki produkcyjne to Azja Wschodnia, Europa Zachodnia oraz Ameryka Północna.
Jak aceton wpływa na organizm człowieka?
Aceton przy krótkotrwałym narażeniu na niskie stężenia, poniżej dopuszczalnej wartości nds wynoszącej 600 mg/m³, jest na ogół dobrze tolerowany przez organizm. Niemniej jednak, nawet przy stężeniu około 300 mg/m³ mogą pojawić się podrażnienia dróg oddechowych, skóry oraz błon śluzowych oczu.
Gdy stężenie przekracza wartość krótkotrwałą (NDSCh = 1800 mg/m³), możliwe są . W przypadku bardzo dużej ekspozycji, istnieje ryzyko utraty przytomności.
Aceton wchłania się przede wszystkim przez płuca, gdzie proces ten zachodzi najszybciej, ale również przez skórę oraz przewód pokarmowy. Po dostaniu się do organizmu, w wątrobie jest metabolizowany do acetylo-CoA, który uczestniczy w energetycznym metabolizmie komórkowym.
Substancja ta nie wykazuje właściwości rakotwórczych, mutagennych ani toksycznych dla układu rozrodczego. Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA) kwalifikuje aceton do kategorii STOT SE 3, co oznacza toksyczne działanie przy jednorazowym narażeniu. Jego charakter narkotyczny podkreśla oznaczenie H336. Aceton jest naturalnym związkiem obecnym we krwi oraz moczu człowieka jako produkt metabolizmu ketonowego. Jego poziom wzrasta między innymi podczas głodówki, stosowania diety ketogenicznej oraz w sytuacjach źle kontrolowanej cukrzycy typu 1
Jak bezpiecznie postępować z acetonem?
Podczas pracy z acetonem kluczowe jest zapewnienie skutecznej wentylacji, zarówno miejscowej, jak i ogólnej. Dzięki temu unika się przekroczenia dopuszczalnego stężenia par w powietrzu, które według polskich norm wynosi 600 mg/m³ (około 253 ppm).
Aceton powinien być przechowywany w szczelnych pojemnikach wykonanych z materiałów odpornych na działanie ketonów, takich jak stal nierdzewna czy polietylen wysokiej gęstości (HDPE). Miejsce do jego składowania musi być chłodne, najlepiej poniżej 25°C, a także odpowiednio oddalone od wszelkich źródeł zapłonu. Dodatkowo, zbiorniki trzeba umieścić co najmniej trzy metry od instalacji elektrycznych, które nie posiadają certyfikatu do pracy w strefach zagrożenia wybuchem (strefa Ex).
Przy rozlewaniu acetonu niezbędne jest używanie środków ochrony osobistej:
- Rękawice nitrylowe lub neoprenowe, które sprawdzą się lepiej niż lateksowe, gdyż aceton przenika przez nie znacznie szybciej, już po około 10 minutach,
- Okulary lub gogle ochronne,
- Półmaska wyposażona w filtr klasy A, zabezpieczająca przed oparami związków organicznych.
W sytuacji rozlania acetonu należy natychmiast przewietrzyć pomieszczenie oraz wyeliminować wszystkie możliwe źródła zapłonu. Ściekającą ciecz zbiera się za pomocą sorbentów opartych na perlitu lub piasku kwarcowym, natomiast zdecydowanie nie wolno stosować trocin ze względu na ryzyko zapłonu. Zużyte materiały absorpcyjne należy przekazać do odpowiednich stacji utylizacyjnych posiadających zezwolenia na odbiór odpadów niebezpiecznych.
Zgodnie z wymogami rozporządzenia CLP/GHS, aceton oznaczony jest piktogramami:
- GHS02, symbolizującym płomień,
- GHS07, wykrzyknikiem wskazującym na zagrożenia zdrowotne.
Towarzyszą im słowa ostrzegawcze „Niebezpieczeństwo” oraz kody H225, H319 i H336, które określają rodzaj ryzyka związanego z tym związkiem.

